prof. dr hab. Tadeusz BORYS – Uniwersytet Zielonogórski, Instytut Nauk o Zarządzaniu i Jakości, ul. Podgórna 50, 65-246 Zielona Góra, Polska, e-mail: t.borys@wez.uz.zgora.pl
Otrzymano 5.02.2026. Przyjęto 16.02.2026
Abstrakt
Cel: Artykuł ten w pewnym stopniu nawiązuje do cyklu esejów kwalitologicznych, który opublikowałem na łamach „Problemów Jakości” w latach 2021-2022. Były one poświęcone odnalezieniu w jakości życia modułu uczuciowego i rozpoznaniu kilku jego reprezentantów, m.in. takich jak: nadzieja, wdzięczność, cierpliwość, empatia, współczucie czy zaufanie (por. [11, 12]). Celem tego artykułu, inicjującym w moim zamierzeniu kolejne obrazy jakości życia, jest analiza przyczynowo-skutkowa swoistej i ciągle „rozlewającej” się pandemii różnych form destrukcji człowieka, coraz bardziej zagrażających jego podmiotowości – degradujących jego CZŁOWIECZEŃSTWO, czyli bycia w codzienności po prostu ludzkim. Wspólnym mianownikiem dla powiększającego się „repertuaru” działań destrukcyjnych jest AUTOdestrukcja – jawne lub zakamuflowane niszczenie samego siebie, co uzasadnia użycie tego pojęcie w tytule artykułu. Jego treść jest podporządkowana odpowiedziom na cztery ważne pytania: (1) Jakie są relacje między destrukcją a degradacją i dewastacją? – to poziom etymologiczny tego rozpoznania; (2) Jak odróżnić destrukcję naturalną od destrukcji antropogenicznej? – to poziom sprawczości; (3) Jakie są „twarze” destrukcji człowieka? – to poziom typologiczny z propozycją kilkunastu kryteriów rozpoznawania destrukcji i (4) Dlaczego człowiek wybiera autodestrukcję? – przecież ma korzystniejszą alternatywę.
Metodyka badawcza: W artykule zastosowano metody analizy semantycznej oraz logicznej w odniesieniu do pojęcia destrukcji oraz przegląd literatury uwzględniający jej interdyscyplinarność i wielowymiarowość.
Wnioski: Główne konkluzje artykułu zostały sformułowane w jego końcowej części w formie sześciu wniosków przybliżających do odpowiedzi na sformułowane wcześniej pytanie: dlaczego człowiek wybiera destrukcję, a zwłaszcza swoją autodestrukcję, czyli regres swojego CZŁOWIECZEŃSTWA, zamiast zmian rozwojowych? – przecież dla każdego człowieka ten wybór powinien być oczywisty.
Wartość poznawcza: Cech nowości poznawczej tego artykułu należy upatrywać w zaprezentowanym podejściu do destrukcji, a przede wszystkim w rozpatrywaniu tej kategorii w kontekście jej dwóch „sióstr” – dewastacji i degradacji oraz w analizowaniu destrukcji na trzech powiązanych ze sobą poziomach – etymologicznym, sprawczym i typologicznym. Według dokonanego przeglądu literatury takie podejście nosi nie tylko cechę oryginalności, ale ma także wartość utylitarną dla dalszych badań nad zjawiskami destrukcji.
Słowa kluczowe
jakość życia, człowiek, destrukcja, degradacja, klasyfikacja