prof. dr hab. Tadeusz BORYS – Uniwersytet Zielonog\u00f3rski, Instytut Nauk o Zarz\u0105dzaniu i Jako\u015bci, ul. Podg\u00f3rna 50, 65-246 Zielona G\u00f3ra, Polska, e-mail: t.borys@wez.uz.zgora.pl<\/p>\n\n\n\n
Otrzymano 1.04.2026. Przyj\u0119to 10.04.2026<\/p>\n\n\n\n
s. 2-13<\/p>\n\n\n\n
Abstrakt<\/strong><\/p>\n\n\n\n Cel: <\/strong>Artyku\u0142 ten to druga publikacja w ramach cyklu, w kt\u00f3rym jako\u015b\u0107 \u017cycia cz\u0142owieka jest konfrontowana z procesami jego AUTOdestrukcji fizycznej i psychicznej oraz procesami degradacji aksjologicznej, czyli degradacji jego cz\u0142owiecze\u0144stwa, kt\u00f3rego istot\u0105 jest sfera uczu\u0107 cz\u0142owieka [6, 7]. AUTOdestrukcja stanowi wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie jedno z kluczowych, a jednocze\u015bnie najbardziej z\u0142o\u017conych, interdyscyplinarnych zjawisk badanych na styku wielu dyscyplin i subdyscyplin naukowych, zw\u0142aszcza psychiatrii, psychologii, w tym psychologii klinicznej, socjologii, neuronauk, a w szczeg\u00f3lno\u015bci neurobiologii, filozofii, w tym filozofii egzystencjalnej i filozofii \u015bwiadomo\u015bci, oraz nauk teologicznych, a tak\u017ce w ramach tych nauk przez wiele teorii specjalistycznych, takich jak np. teoria traumy czy teoria samob\u00f3jstwa (suicydologia). Problemy AUTOdestrukcji nie s\u0105 te\u017c obce ekonomii i zarz\u0105dzaniu behawioralnemu. To one tworz\u0105 niezwykle bogaty zbi\u00f3r perspektyw, przez kt\u00f3re mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 AUTOdestrukcj\u0119 jako zjawisko wielowymiarowe i interdyscyplinarne. Ta wielowymiarowo\u015b\u0107 sk\u0142oni\u0142a mnie do przedstawienia r\u00f3\u017cnych uj\u0119\u0107 z\u0142o\u017conej struktury AUTOdestrukcji cz\u0142owieka w dw\u00f3ch zwartych tematycznie, a jednocze\u015bnie komplementarnych cz\u0119\u015bciach tego eseju. W cz\u0119\u015bci pierwszej podj\u0105\u0142em pr\u00f3b\u0119 podzia\u0142u istniej\u0105cych lub postulowanych modeli ogl\u0105du AUTOdestrukcji na dwie grupy. W dominuj\u0105cej w teorii i w praktyce pierwszej grupie modeli przyjmuje si\u0119 kierunek implikacji od skutku do przyczyny i dlatego nazwa\u0142em je modelami \u201erewersowymi\u201d, a w drugiej grupie przyjmuje si\u0119 odwrotn\u0105 implikacj\u0119, kt\u00f3rej sedno wyja\u015bnia analiza przyczynowo-skutkowa. Potencja\u0142 profilaktyczny, jaki tkwi w tej implikacji, sk\u0142oni\u0142 mnie do nazwania tych modeli \u201eklasycznymi\u201d. Zwracam wi\u0119c uwag\u0119, \u017ce proponowany podzia\u0142 modeli oparty jest w gruncie rzeczy na dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych logikach wyja\u015bniania AUTOdestrukcji. Dlatego tre\u015b\u0107 eseju podporz\u0105dkowa\u0142em odpowiedziom na trzy wa\u017cne dla jako\u015bci \u017cycia cz\u0142owieka pytania: (1) Jakie s\u0105 zalety i ograniczenia \u201erewersowego\u201d ogl\u0105du AUTOdestrukcji, czyli ogl\u0105du \u201eod skutku do przyczyny\u201d?; (2) Jakie s\u0105 zalety i ograniczenia \u201eklasycznego\u201d ogl\u0105du AUTOdestrukcji, czyli ogl\u0105du \u201eod przyczyny do skutku\u201d?; (3) Jaka jest przydatno\u015b\u0107 wykorzystania ogl\u0105d\u00f3w \u201eod skutku\u201d i \u201eod przyczyny\u201d dla jako\u015bci \u017cycia cz\u0142owieka? Odpowiedzi na te pytania zobrazuj\u0105 kaskad\u0119 (schody), kt\u00f3ra ods\u0142ania\u0107 b\u0119dzie kolejne poziomy (warstwy) wyja\u015bnienia AUTOdestrukcji poprzez wspomniane ju\u017c dwie implikacje, tzn. od skutku do przyczyny versus od przyczyny do skutku. Dok\u0142adna prezentacja propozycji drugiej kaskady b\u0119dzie przedmiotem cz\u0119\u015bci drugiej tego artyku\u0142u.| S\u0142owa kuczowe<\/strong><\/p>\n\n\n\n jako\u015b\u0107 \u017cycia, AUTOdestrukcja, modele, przyczyna, skutek<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" prof. dr hab. Tadeusz BORYS – Uniwersytet Zielonog\u00f3rski, Instytut Nauk o Zarz\u0105dzaniu i Jako\u015bci, ul. Podg\u00f3rna 50, 65-246 Zielona G\u00f3ra, Polska, e-mail: t.borys@wez.uz.zgora.pl Otrzymano 1.04.2026. Przyj\u0119to 10.04.2026 s. 2-13 Abstrakt Cel: Artyku\u0142 ten to druga publikacja w ramach cyklu, w kt\u00f3rym jako\u015b\u0107 \u017cycia cz\u0142owieka jest konfrontowana z procesami jego AUTOdestrukcji fizycznej i psychicznej oraz procesami […]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[133],"tags":[],"class_list":["post-1641","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-zeszycie-2-2026-publikacja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/problemyjakosci.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1641","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/problemyjakosci.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/problemyjakosci.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/problemyjakosci.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/problemyjakosci.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1641"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/problemyjakosci.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1641\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1652,"href":"https:\/\/problemyjakosci.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1641\/revisions\/1652"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/problemyjakosci.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1641"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/problemyjakosci.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1641"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/problemyjakosci.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1641"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
Metodyka badawcza: <\/strong>W artykule zastosowa\u0142em metod\u0119 analizy logicznej w odniesieniu do obu grup modeli oraz przegl\u0105d literatury, uwzgl\u0119dniaj\u0105cy wielowymiarowo\u015b\u0107 i interdyscyplinarno\u015b\u0107 zjawiska AUTOdestrukcji.
Warto\u015b\u0107 poznawcza:<\/strong> Cech nowo\u015bci poznawczej tego opracowania nale\u017cy przede wszystkim upatrywa\u0107 w zaprezentowanych kaskadowych podej\u015bciach do AUTOdestrukcji, opartych na odmiennych logikach implikacji. Pozwoli\u0142o to wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwie grupy modeli ogl\u0105du AUTOdestrukcji: \u201erewersowy\u201d (od skutku do przyczyny) i \u201eklasyczny\u201d (od przyczyny do skutku). Przedstawienie w tej cz\u0119\u015bci eseju zalet i ogranicze\u0144 obu grup modeli stworzy dobr\u0105 podstaw\u0119 do zaprezentowania w cz\u0119\u015bci drugiej g\u0142\u0119bszej analizy \u201eklasycznego\u201d ogl\u0105du zjawiska AUTOdestrukcji, kt\u00f3ry jest wed\u0142ug mojej oceny ogl\u0105dem bardziej perspektywicznym, bo przyjmuje jako punkt wyj\u015bcia pierwotn\u0105 przyczyn\u0119 AUTOdestrukcj, kt\u00f3ra ma charakter egzystencjalny.
Wnioski:<\/strong> G\u0142\u00f3wne konkluzje artyku\u0142u znajduj\u0105 si\u0119 w ko\u0144cowej cz\u0119\u015bci eseju w formie kilku wniosk\u00f3w nawi\u0105zuj\u0105cych do sformu\u0142owanych wcze\u015bniej pyta\u0144 badawczych.<\/p>\n\n\n\n